Inter iliaj bestaj predantoj estas grandaj karnomanĝuloj kiel la gulo, linko, urso, lupo kaj reĝaglo. Guloj kaj linkoj respondecas pri la vundado kaj mortigado de la plej granda nombro da boacoj.

Tiuj predantoj estas protektataj specioj; ilia kaptado aŭ mortigado estas malpermesita. Tamen, se ilia nombro fariĝas tro granda aŭ ili kaŭzas tro multe da damaĝo, aŭtoritatoj povas permesi la pafadon de specifaj bestoj.

Boacpaŝtistoj rajtas ricevi kompenson de la ŝtato, se predantoj vundas iliajn boacojn.

Klimata ŝanĝiĝo influas boacojn dum la Tero varmiĝas – procezo okazanta plej rapide en la nordo.

En malvarma vintra vetero, boacoj povas trovi likenon sub la neĝo. Klimata ŝanĝiĝo kaŭzas fluktuadon de temperaturoj inter malvarmo kaj varmo. La neĝo degelas kaj poste refrostiĝas, kreante malmolan kruston sur la surfaco. Tiu krusto malfaciligas por la boacoj la fosadon por trovi manĝaĵon. Sekve, boacpaŝtistoj devas transporti kroman furaĝon al la bestoj – tasko kaj kosta kaj tempopostula. Fluktuantaj temperaturoj ankaŭ povas malfaciligi la moviĝadon inter diversaj lokoj.

La jaro de boacpaŝtado estas dividita en ok sezonojn.

En la pasinteco, multaj sameoj loĝis en la tradicia loĝejo kåta. Tiuj konstruaĵoj varias laŭ aspekto; iuj estas konstantaj, dum aliaj estas porteblaj, kio ebligas ilian translokigon dum oni sekvas la boacojn al paŝtejoj.

La kåta estas konstruita diversmaniere. Ĝi havas centran kamenon kaj malfermaĵon en la tegmento por ellasi fumon. La muroj estas faritaj el bestofeloj, betulŝelo aŭ ligno, kaj la planko povas esti kovrita per branĉoj de piceo aŭ betulo. Estas malmulte da mebloj interne; homoj sidas aŭ kuŝas rekte sur la planko.

La Samea nacia tago estas la 6-a de februaro. Ili ankaŭ havas sian propran flagon. Ĝi originas el la jaro 1986.

La simboleco de la flago

La cirklo sur la flago reprezentas la sunon kaj la lunon. La koloroj de la flago havas diversajn signifojn. Verdo simbolas plantojn, naturon kaj la pejzaĝon. Bluo estas la koloro de akvo. Ruĝo signifas fajron, varmon kaj amon. La flava koloro simbolas la sunon kaj longan vivon.   Parto 2 venos en la sekva numero.

Om samer

av Monica Eissing

Sápmi är ett stort landområde som sträcker sig över norra delarna av Norge, Sverige, Finland och Kolahalvön i Ryssland. De har aldrig haft fasta gränser. Samerna är ett urfolk och Sápmi har varit deras hem i tusentals år och marken tillhörde dem långt innan dagens gränser bildades. Många samer lever också utanför Sápmi.

Samerna är mellan 20 000 och 30 000 i Sverige.

Det finns nio samiska språk. De är släkt med finska och estniska. Samiska talas över hela Sápmi. Det största språket är nordsamiska och talas av 80 % av samerna.

Samerna i Sverige

Samerna är en av Sveriges nationella minoriteter. Man talar om två grupper av samer i Sverige: fjällsamer och skogssamer.

Fjällsamer har ofta många renar som de flyttar med över stora landområden. Skogssamer har också renar, men de har oftast inte lika många som fjällsamerna. För både fjäll- och skogssamer har jakt och fiske varit nästan lika viktigt som renskötsel. Idag är det 10 % av de svenska samerna som arbetar med renskötsel.

Man vet inte hur många som talar samiska. Det finns ingen statistik på det. Forskarna tror att cirka en tredjedel av alla svenska samer gör det. De som växte upp under 1900-talet fick bara undervisning i och på svenska. Man ansåg inte att samiska var användbart i det svenska samhället.

Idag är det samiska språket ett hotat språk, men många samer vill lära sig det.

Det finns en tidning, Samefolket, och den startades 1918. Tidningen kommer ut 7 ggr/år och tar upp viktiga frågor för Sápmi och världens urfolk. En del artiklar är på svenska och några är på samiska.

Ungdomstidningen Norat som kommer ut 4 ggr/år har artiklar både på samiska och svenska.

Det finns ingen samisk dagstidning i Sverige. Sameradion och SVT Sápmi sänder program på samiska. Nyhetsprogrammet Ođđasat görs i samarbete mellan Norge, Sverige och Finland.

Det finns appar och webbplatser som sprider kunskap om Sápmi, till exempel samer.se.

Sedan 1993 finns Sametinget i Sverige. Det har ingen makt att besluta, men det ger råd till regeringen, riksdagen och olika myndigheter.

Sametinget är också en svensk myndighet, som arbetar bland annat med samisk kultur, de samiska språken och rennäringen.

Det är vart fjärde år val till Sametinget. Samerna i Sverige väljer vilka 31 politiker som ska vara med. Man måste vara same och över 18 år för att rösta. Man måste också tala samiska eller har föräldrar, morföräldrar och farföräldrar som har talat samiska.

Jojk är det samiska sättet att sjunga. Den som jojkar kan använda ord, stavelser eller bara ljud. Det är ett sätt att minnas, berätta och känna samhörighet. Man kan jojka om människor, platser och händelser. Kända artister som jojkar är Sofie Jannok, Maxida Märak, Mari Boine och gruppen Ára, för att nämna några av dem.

Samisk slöjd heter duodji. Samiska slöjdare gör föremål av material som finns i naturen. De har gjort t. ex. skålar, knivar, korgar, kistor och kläder ifrån naturen.

Hårdslöjd innebär att man arbetar i trä, horn och silver. Av trä gör man skålar, lådor, skidor och ackjor (en sorts pulka). Till skålar använder man björkträ, eftersom det inte spricker så lätt och smakar inte något. Horn används exempelvis till skedar och knivskaft.

Om man arbetar till exempel med tyg, skinn och garn kallas det för mjukslöjd. Av tyg och skinn gör man kläder, väskor och pälsar. Av garn väver man band till de samiska dräkterna.

En annan del av mjukslöjden är rotslöjd. Korgar, lådor och smycken görs av rötter från björk och gran. Man gör rep av rötter.

Den samiska dräkten heter gákti på nordsamiska och på svenska kallas den för kolt. Till dräkten hör ofta skor, skoband, mössa och en sjal.

Dräkten ser olika ut i olika delar av Sápmi. Färger och dekorationer visar varifrån man kommer och vilken släkt man tillhör. Det är även skillnad på koltar för män och kvinnor, och det finns koltar för olika årstider och högtider. På bältet kan man se om någon är gift eller ogift. Materialet till dräkten är från renen. Vinterkläder är ofta av päls, och skor och väskor görs av skinn. Koltar är gjorda av röda eller blå ylletyger med gröna och ibland gula band. Idag görs dräkterna i många olika tyger, färger och mönster.

I Norden finns det två sorters renar: fjällrenar och skogsrenar. I Sverige finns inga vilda renar. De ägs av renskötare.

Renarna äter olika slags gröna växter och lavar. Renarna är anpassade för att leva i kyla. Deras päls skyddar mot den, till och med på mulen. Varje hårstrå i pälsen är ihålig och fylls med varm luft. Renhanar kallar sarvar och renhonor kallas vajor. Renhanarna använder hornen för att imponera på vajorna, och för att skrämma iväg andra renhanar. De fäller sina horn sent på hösten. Renhonorna kan mota bort hanarna med sina horn. Hornen växer ut igen på sommaren.

När renarna går hörs ett knäppande ljud från bakbenen. Forskare tror att ljudet gör att renarna lätt kan hålla ihop flocken när det är mörkt eller dimmigt.

Deras fiender bland djuren är det stora rovdjuren järv, lodjur, björn, varg och kungsörn. Det är järv och lodjur som skadar och dödar flest renar.

Rovdjuren är fridlysta. Man får inte fånga eller döda dem. Om de blir för många eller till för mycken skada kan myndigheterna bestämma att några djur får skjutas.

Renskötarna har rätt att få pengar från staten om rovdjur skadar renar.

Klimatförändringarna påverkar renarna i och med att jorden blir allt varmare och fortast går det i norr.

När det är kallt på vintern kan renarna hitta lavar under snön. Klimatförändringarna gör att det är kallt ibland och varmt ibland. Snön smälter och fryser sedan igen, och då bildas en hård yta på snön som kallas skare. Det gör att skaren blir svårare för renen att hitta mat och att gräva. Det gör att renskötarna måste köra ut extra mat till renarna. Det är både dyrt och tar tid. När vädret växlar mellan kallt och varmt kan det också vara svårt att vandra mellan olika platser.

Ett år med renarna och renskötseln delas in i åtta årstider.

Förr bodde många samer i kåtor. De kan se olika ut. Det finns både de som är fasta kåtor och de som man kan flytta när man följer med renarna på bete.

Kåtan byggs på många sätt. Man har en plats för eld i mitten och ett hål i taket för röken. Materialet i väggarna är gjorda av skinn, näver eller trä. Golvet kan vara täckt av ris från gran eller björk. Det är få möbler i kåtan. Man sitter eller ligger på golvet.

Samernas nationaldag är den 6 februari. De har också en egen flagga. Den är från 1986.

Cirkeln på flaggan står för solen och månen. Flaggans färger betyder olika saker. Grönt står för växter, natur och landskapet. Blått är vattnets färg. Rött betyder eld, värme och kärlek. Den gula färgen står för solen och ett långt liv.   Del 2 kommer i nästa nummer.

Inga Johansson trovis ĝin Interrete. El Vikipedio.

Dunianto estas planlingvo kreita de Markos Malke Kramer kaj publikigita en 2025. Ĝi transprenas la regulan gramatikon de Esperanto kaj kombinas ĝin kun tutmondeca vortprovizo, do ĝi estas klasigebla kiel esperantido. Ĝiaj vortoj venas el 42 fontlingvoj, kiuj reprezentas diversajn kulturregionojn kaj inkluzivas la plej parolatajn lingvojn de Azio, Afriko, Eŭropo, Ameriko kaj Oceanio. Ĝi celas eviti la emfazon al eŭropaj lingvoj ĉe la Esperanta vortprovizo.

Motivoj por la evoluigo de Dunianto

Dunianto baziĝas sur la gramatika strukturo de Esperanto, kio faciligas ĝian lernadon por esperantistoj. Tamen, dum la vortprovizo de Esperanto estas ĉefe eŭropdevena, Dunianto inkluzivas pli vastan gamon de lingvoj, celante pli grandan kulturanneŭtralecon. La simileco al Esperanto ebligas rapidan adaptadon de Esperanto-materialoj (kiel lernolibroj kaj vortaroj) al Dunianto kaj faciligas aŭtomatan tradukadon inter ambaŭ lingvoj.

Aliaj planlingvoj, kiel Globasa kaj Pandunia, ankaŭ celas tutmondan neŭtralecon en la vortprovizo, sed ne baziĝas sur Esperanto. Dunianto kombinas la avantaĝojn de Esperanto kun tutmonda vortprovizo, permesante al esperantistoj facile lerni kaj uzi la lingvon. Ĝi ankaŭ profitas de la longa sperto kaj literaturo de la Esperanto-komunumo.

Dunianto ne estas intencita kiel konkurenco al Esperanto. La kreinto de Dunianto, Markos Malke Kramer, estas aktiva esperantisto kaj vidas la lingvon kiel komplementan al Esperanto. La simileco inter la du lingvoj ebligas facilan reciprokan tradukadon kaj kreadon de komunaj lernomaterialoj. Agnoskante, ke Esperanto certe longe restos pli vaste uzata, la kreinto de Dunianto celas disvolvi alternativan, pli kulture neŭtralan vojon al internacia komunikado.

Fontlingvoj de Dunianto

Dunianto havas entute 42 fontlingvojn, kiuj inkluzivas 25 el la 28 plej parolataj lingvoj laŭ Ethnologue 2024 (3 el tiuj 28 lingvoj ne estis inkluzivataj pro sia simileco al pli parolataj lingvoj, nome la niĝeria piĝino, la egipt-araba kaj la vua, kiuj similas al la angla, la araba kaj la ĉina respektive). Aldone Dunianto havas iom malpli parolatajn fontlingvojn, kiuj estas inkluzivataj por reprezenti kulturregionojn kaj lingvofamiliojn, kiuj alikaze ne estus sufiĉe reprezentataj. Parte temas pri lingvoj, kiuj estas nur iom pli malgrandaj ol tiuj inkluzivataj pro sia grandeco, sed parte ankaŭ temas pri multe pli malgrandaj lingvoj, precipe koncerne indiĝenajn lingvojn de suda kaj norda Ameriko kaj de Oceanio. Tiuj malmulte parolataj fontlingvoj de Dunianto tamen estas reprezentataj nur per relative malmultaj vortoj en la dunianta vortprovizo.

La fontlingvoj estas dividataj en du listojn, nome 21 ĉefaj fontlingvoj kaj 21 aldonaj fontlingvoj:

La ĉefaj fontlingvoj ĝenerale havas multe pli da parolantoj ol la aldonaj fontlingvoj kaj sekve ricevas signife pli da atento en la elektado de duniantaj radikoj. Sed kvar relative grandaj fontlingvoj el Sud-Aziokaj Ĉinujo (la panĝaba, la marata, la telugua kaj la kantona) estas en la listo de aldonaj fontlingvoj, ĉar iliaj kulturregionoj kaj lingvofamilioj jam estas bone reprezentataj ĉe la ĉefaj fontlingvoj pro la ĉina, la hindia, urduo kaj la tamila.

Ene de ĉiu el la du listoj la lingvoj estas ordigataj laŭ la entuta kvanto de parolantoj (denaskaj kaj ne-denaskaj). Kiel fonto por la kvanto de parolantoj estis uzata ĉefe Ethnologue 2024. La ordo de la lingvoj en la listoj influas, kiugrade ili estas reprezentataj en la vortprovizo de Dunianto.

La panĝaba, marata, kantona, uzbeka kaj pola estas konsiderataj kiel aldona subteno por akcepti vortojn el parencaj lingvoj kiel la hindia, ĉina, turka kaj rusa. La aliaj aldonaj lingvoj plejparte reprezentiĝas per vortoj, kiuj estas motivitaj per po nur unu el la aldonaj fontlingvoj.

Fontlingvoj laŭ geografiaj regionoj

Ĉi-sube la fontlingvoj estas listigitaj laŭ larĝe difinitaj geografiaj regionoj (surbaze de tio, kie la lingvo estiĝis).

Alfabeto kaj prononco

La alfabeto de Dunianto konsistas el 24 literoj de la latina alfabeto. La literoj q kaj x ne estas uzataj. Ne ekzistas literoj kun supersignoj. Ĉiu litero estas ĉiam prononcate same. La sekvaj prononcaj reguloj diferencigas Dunianton de Esperanto:

Ĉiuj aliaj literoj estas prononcataj kiel en Esperanto.

La plena alfabeto kun la prononco en la Internacia Fonetika Alfabeto (IFA) estas jena:

Seksneŭtraleco

En Dunianto, simile al Ido, la esprimado de sekso estas ĉiam libervola kaj funkcias en tute simetria maniero. Ekzemplo estas la vorto ”sado” (‛frato aŭ fratino de ia ajn sekso’), de kiu eblas derivi ”sadino” (‛fratino’) kaj ”sadico” (‛frato’). Simile la ununombra pronomo por paroli pri persono normale estas ”u” (‛ri’/‛ŝi’/‛li’). Se necesas, eblas pliprecizigi tiun pronomon uzante la formojn ”inu” (‛ŝi’) kaj ”icu” (‛li’), sed oni normale ne faras tion, ĉar tio normale ne necesas.

Specimenoj

Komenco de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj

Patro nia

Araneoj

Estis tre varme (18 ĝis 38 grad celsius) kaj pluvis preskaŭ neniom. Tamen mia malgranda kvinjara persikarbo portis 150 grandajn, dolĉajn fruktojn. Pro la pezo la branĉoj tiom kliniĝis, ke la persikoj tuŝis la teron.

Mia filino Irene fotis en mia bieno unu Wespenspinne = vespa araneo = Argiope bruennichi.

La vespa araneo (Argiope bruennichi) (ankaŭ konata kiel zebra araneo, tigra araneo, aŭ striita silka araneo) estas araneo el la familio Argiopeidae. Ĉi tiu granda kaj okulfrape desegnita specio estis elektita kiel Araneo de la Jaro en 2001.

Imse vimse araneo, daŭrigo de la aranea temo de Siv

”Imse vimse spindel” estas infankanto, kiu ofte estas kantata kun akompanaj movoj, kiuj sekvas la vortojn de la kanto. La kanto haveblas en pluraj lingvoj. Kantante la unuajn liniojn, ”Imse vimse spindel klättar upp för trå’n” (la araneo grimpas laŭ sia fadeno), oni movas la montrofingron de unu mano al la dikfingro de la alia mano, kaj inverse, alternante en supreniranta, grimpanta movo. Kiam oni poste daŭrigas per la sekvaj linioj ”ned faller regnet spolar spindeln bort” (falas la pluvo forlavas la araneon), oni uzas malfermitajn manojn kaj faras malsupreniran movon por simboli la falantan pluvon. Poste oni tasigas iomete la manojn en supreniranta movo dum oni kantas ”upp stiger solen torkar bort allt regn” (supren la suno leviĝas kaj sekigas la pluvon) kaj poste oni ripetas la fingromovojn por simboli ”imse vimse spindel klättrar upp igen” (la araneo denove supreniras).

La kanto estas havebla en pluraj lingvoj kaj estas kantata kun similaj gestoj, kvankam la detaloj de la kantoteksto estas malsamaj. En la angla, la araneo nomiĝas ”Itsy Bitsy Spider” aŭ ”Eensy Weensy Spider” kaj grimpas drenilon, ”climbed the water spout”. Kaj estas logike, ke la araneo estas forlavita kiam la pluvo plenigas la drenilon per akvo. Ĉi tio zorgigis tradukistojn de anglalingvaj infanlibroj, kiuj ilustris la verson. Unu tradukisto elektis ŝanĝi la svedan version al: ”Imse vimse spindel klättrar i ett stuprör / Så kommer regnet och spindeln spolas bort”.

En la dana lingvo li nomiĝas ”Lille Peder Edderkop” kaj grimpas supren laŭ la muro. En la norvega lingvo estas ”Petter Edderkopp”, kiu grimpas sur mia ĉapelo. En la islanda lingvo estas Kalle Spindel, ”Kalli litli könguló”, kiu grimpas arbon. En la finna lingvo, tamen, la araneo rajtas grimpi fadenon (”kiipes’ langalleen”) same kiel en la sveda. Sed tie la kanto estis plilongigita per du pliaj strofoj pri formiko kaj grilo. En la nederlanda lingvo ĝi nomiĝas ”Hanse panse kevertje”, kaj en la germana ”Imsi Wimsi Spindlein”.

La origino estas vualita en mistero. Olle Widestrand verkis la russonan tekstvariaĵon ”Imsi vimsi spindski” kaj Clas Rosvall verkis ”En viksig visa”.

Imse vimse spindel, fortsättning på spindeltemat av Siv

Imse vimse spindel är en barnvisa som ofta sjungs med tillhörande rörelser som följer orden i sången. Sången finns på flera språk.

När man sjunger de första raderna, ”Imse vimse spindel klättrar upp för trå’n” så för man ena handens pekfinger mot den andra handens tumme, och vice versa och växlar i en uppåtgående, klättrande rörelse. När man sedan fortsätter med följande rader ”ned faller regnet spolar spindeln bort” använder man öppna händer och gör en nedåtrörelse för att symbolisera det fallande regnet. Sedan kupar man händerna något i en uppåtgående rörelse samtidigt som man sjunger ”upp stiger solen torkar bort allt regn” och sedan upprepar man fingerrörelserna för att symbolisera att ”imse vimse spindel klättrar upp igen”.

Sången finns på flera språk och sjungs med likartade gester även om textens detaljer är annorlunda. På engelska heter spindeln ”Itsy Bitsy Spider” eller ”Eensy Weensy Spider” och klättrar i ett stuprör, ”climbed the water spout”. Och det är ju logiskt att spindeln spolas bort när regnet fyller stupröret med vatten. Detta har varit bekymmersamt för översättare av engelskspråkiga barnböcker som illustrerat versen. En översättare valde att ändra på svenska: ”Imse vimse Spindel klättrar i ett stuprör / Så kommer regnet och spindeln spolas utför”.

På danska heter han ”Lille Peder Edderkop” och klättrar uppför muren. På norska är det ”Petter Edderkopp” som klättrar på min hatt. På isländska är det Kalle Spindel, ”Kalli litli könguló”, som klättrar i ett träd. På finska får dock spindeln klättra på en tråd (”kiipes’ langalleen”) precis som på svenska. Men där har man förlängt sången med två strofer till som handlar om en myra och en syrsa. På holländska heter det ”Hanse panse kevertje”, och på tyska ”Imsi Wimsi Spindlein”.

Ursprunget är höljt i dunkel. Olle Widestrand har skrivit den ryskklingande textvarianten ”Imsi vimsi spindski” och Clas Rosvall skrev ”En viksig visa”.

112-a Universala Kongreso de Esperanto en Melburno, Aŭstralio en 2027

La Estraro de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kun ĝojo anoncas, ke la 112-a Universala Kongreso de Esperanto (UK) okazos en Melburno/Narrm, Aŭstralio, de la 3-a ĝis la 10-a de julio 2027. Post la sukcesaj kongresoj en Montrealo (2022), Torino (2023, Aruŝo (2024), Brno (2025) kaj Graz (2026), la movado denove transpaŝas kontinentojn por festi sian plej gravan jaran renkontiĝon.

La UK en Melburno havos apartan signifon: ĝi estos nur la duan fojon en Oceanio post la memorinda kongreso en Adelajdo en 1997, tiel ĝuste 30 jarojn poste la Esperanto-movado revenos al la kontinento! Tiu reveno simbolas la forton kaj daŭripovon de la internacia lingvo kaj montras la engaĝiĝon de UEA por certigi, ke la UK estu vere tutmonda.

Melburno, ĉefurbo de la subŝtato Viktorio, estas moderna kaj kultura centro de Aŭstralio, konata pro sia riĉa kultura vivo, vigla multnacia medio kaj mondfamaj edukaj institucioj, inkluzive de la Universitato de Melburno. Fondita en 1835, la urbo plurfoje estis nomata la ”kultura ĉefurbo de Aŭstralio” kaj gastigas grandan nombron da festivaloj kaj internaciaj eventoj. Ĝi posedas ankaŭ la Unesko-listigitan Royal Exhibition Building kun Carlton Gardens.

Melburno ofertas ampleksajn turismajn spertojn: la riveron Yarra, la historian Queen Victoria Market, St Kilda, buntajn stratetojn kun kafejoj kaj strata arto, same kiel elstaran gastronomian diversecon. Loke ĝi estas ofte karesnomata ”Melbs”.

UEA kun respekto agnoskas, ke Melburno/Narrm estas la tradicia tero de la Kulina nacio. La regiono, kies tradicia nomo en la lingvoj Woiwurrung kaj Boonwurrung estas skribata respektive kiel Narrm aŭ Naarm, estas hejmo de aborigena historio de almenaŭ 40 000 jaroj. La tradicia nomo reflektas profundan kulturon kaj ligon al la tero, akvo kaj kreorakontoj.

Melburno disponas tre bonan infrastrukturon por internaciaj eventoj: modernan kongresejon, efikan transportreton, vastan loĝejaron kaj gastaman, kulturan atmosferon. Pro tio UEA akceptis la inviton de Aŭstralia Esperanto-Asocio (AEA) kaj Melburna Esperanto-Asocio (MEA), al kiuj UEA esprimas sinceran dankon. La aŭstralia Esperanto-movado havas longan kaj aktivan historion, kaj Melburno dum jardekoj funkcias kiel grava centro de la loka movado.

Ĉu ankaŭ vi partoprenos? Pro specialaj subvencioj akiritaj de la lokaj organizantoj kaj la Kongresa Fako, la kongresdato estos iom pli frua ol kutime: la 112-a UK okazos de la 3-a ĝis la 10-a de julio 2027. UEA rezervos ekskluzivan rabatitan kotizon por tiuj partoprenantoj, kiuj ĉeestos la 111-an UK en Graz kaj tuj dum ĝi aliĝos al la 112-a UK en Melbourne/Narrm. Tiel oni volas doni pli da oportuno al fidelaj kongresanoj, kiuj ĉeestas sinsekvajn UK-ojn. La reta aliĝilo por la 112-a UK aperos komence de la 111-a UK en Graz.

(laŭ https://revuoesperanto.org/gk_1270)

Vizito al la fiŝkaptada muzeo en ”Hönö Klåva”

La ”Västsvenska Författarsällskapet” – tiu bonega, longdaŭra asocio – ne plu ekzistas. La tempo antaŭeniras kaj la jaroj pasas; kaj kiam temas pri tio, ke oni allogu pli junajn homojn al asocioj ne ligitaj al sporto – nu, pri tio ni verŝajne povas forgesi!

Mi iniciatis krei kamaradan rondon, por ke la interesitoj povu kune fari ion agrablan. Tiel io nova estiĝis el la malnova, kaj ĉiu, kiu deziras aliĝi, povas provizi sian retpoŝtadreson. Partoprenantoj povas fari proponojn en la diskutfadeno kaj aliĝi al la ideoj de aliaj. Venu kaj aliĝu al ni!

Mi staras ekster la fiŝkaptada muzeo, rigardante unu el la multaj modeloj, kiujn mi supozas troviĝi interne. Ankaŭ Eva Lindehag, Ulla Ax Olsson kaj Lars-Olof Granat estas tie. Li estas tiu, al kiu vi devus sendi retmesaĝon, se vi volas esti en la listo: (e‑poŝto)

Ĉi tie Inga-Lill Bååw kaj Ann Wallin aliĝis al la grupo; entute ni estis ok partoprenantoj kaj hundo.

La gvidanto mem estas ĉi tie por bonvenigi nin; li zorgas pri ĉiuj objektoj kaj la rakontoj, kiuj akumuliĝis tra la tempo – kaj li ankaŭ pretigas bonegan kafon. Do, se vi volas scii ion ajn pri la vivo surmare kaj pri boatoj, simple demandu pri Lars Nordenberg.

Fine ni eniris kaj oni montris al ni kaj la necesejon kaj la rarajn ekspoziciaĵojn de la muzeo. La unua bildo montras malgrandan boatdomon plenan je retoj, peziloj kaj aliaj objektoj ligitaj al la fiŝkaptada industrio. La meza bildo montras tre malnovajn motorojn de fiŝkaptaj boatoj, kaj la lasta bildo – kiu aspektas kiel boato – estas fiŝujo por angiloj, havanta supran kovrilon malferbeblan, se oni volas rigardi la angilojn…

La muzeo ankaŭ gardas kelkajn malgajajn memorojn. La granda objekto ĉe la antaŭo estas periskopo de germana submarŝipo, kiu sinkis en svedaj akvoj; la gvidisto havis interesan rakonton pri ĝi.

Por multaj fiŝkaptistaj familioj, la maro estis kaj fonto de danĝero kaj rimedo por vivteni sin. Multaj boatoj dronis, kunportante kaj homojn kaj kargon al la fundo. La vivo sur la insuloj estis severa, kaj multaj rakontis siajn spertojn – kaj parole kaj skribe. La muzeo prezentis malgrandan angulon kun bildoj de la homoj kaj boatoj, kiuj ne havis elekton.

Ankaŭ la bestoj loĝantaj en la arkipelago ricevis dediĉitan spacon, kaj mi vidis, ke tie estas reprezentitaj kaj la arkta ŝterno kaj la blankvosta maraglo – du el miaj plej ŝatataj birdoj.

Inter ĉiuj boatoj, nomŝildoj kaj ĉio alia troviĝis malgranda, ronda ŝtuparo kondukanta al observejo, de kie oni povis vidi la lumturon Vinga kaj la fiŝrestoracion Tullhuset (La doganejo) kun permesilo vendi alkoholon kaj kun bonveniga etoso.

Nu bär det av till fiskemuséet på Hönö Klåva

Västsvenska Författarsällskapet, den gamla fina föreningen, finns inte längre. Tiden går och åren med dem och det här med yngre människor i föreningar, som inte handlar om idrott, får vi nog glömma!

Initiativtagaren till att göra en kamratcirkel var jag, för att de som vill skulle kunna göra något trevligt tillsammans. Så ur det gamla kom något nytt och den som vill vara med kan meddela sin mail-adress. Alla som är med kan ge förslag i ”tråden” och delta i andras förslag. Kom med!

Jag står utanför fiskemuséet och tittar på en av de många modellerna som jag anar finns där inne. Eva Lindehag, Ulla Ax Olsson och Lars-Olof Granat är också där. Det är honom ni skall mejla om ni vill vara med på listan. (e‑poŝto)

Här har Inga-Lill Bååw och Ann Wallin anslutit till gruppen, vi blev åtta deltagare plus en hund, allt som allt.

Här står ledaren själv och välkomnar oss, han håller reda på alla prylar och historier som flutit in med tiden han var dessutom bra på att koka kaffe. Så vill du veta något om sjöliv och båtar så fråga efter Lars Nordenberg.

Till slut kom vi in och blev guidade till både toalett och rariteter på muséet. På första bilden ser vi en liten sjöbod som är fylld med nät och sänken och andra detaljer som hör fiskerinäringen till.

Bilden i mitten föreställer mycket gamla fiskebåtsmotorer och den sista bilden som ser ut som en båt, är en ålsump med en lucka ovanpå som går att öppna om man skulle vilja titta på ålarna…

Muséet hade också lite dystra minnen. Klumpen som står längst fram är ett periskop på en tysk u-båt som gick i kvav på svenskt vatten, guiden hade en bra historia att berätta.

För många fiskarfamiljer var havet både en fara och en födkrok. Många var båtarna som gick i kvav och både människor och laster följde med. Det var ett hårt liv ute på öarna och många har berättat och skrivit. I muséet fanns en liten hörna med bilder på människor och båtar som inte hade något val.

Djuren som lever i skärgården hade också fått ett särskilt utrymme och jag såg att både silvertärna och havsörn var representerade. Favoritfåglar för mig.

Inne bland alla båtar och namnskyltar och allt annat fanns en liten rund trappa som ledde till ett utkikstorn där man kunde se Vinga fyr och Tullhusets fiskerestaurang med rättigheter och trevnad.

De Klåva sur Hönö, ni iris al Nimbus sur Öckerö